Nếu như thời trung đại nước Nhật nổi bật lên hệ thống “Lưỡng đầu chế”: Mạc phủ – Thiên Hoàng – trong đó Hoàng đế đóng vai trò là một nhân vật biểu tượng, còn quyền lực thực tế nằm trong tay các vị tướng quân thì tại Bắc Hà trong khoảng thế kỉ 16-18 cũng tồn tại hệ thống “Vua Lê – chúa Trịnh” với nhiều điểm tương đồng.

Mọi chuyện bắt đầu từ năm 1527, Mạc Đăng Dung lật đổ nhà Lê, lập ra nhà Mạc. Các cựu thần nhà Lê dưới sự dẫn dắt của Nguyễn Kim khởi binh chống lại nhà Mạc, mở ra cục diện Nam Bắc triều. Đến năm 1545, Nguyễn Kim và con trai trưởng là Nguyễn Uông bị ám hại, binh quyền rơi vào tay con rể ông là Trịnh Kiểm. Từ đó quyền lực ở Bắc Hà dần dần rơi vào tay nhà họ Trịnh. Con thứ của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng vào Nam lánh nạn, từ đó bắt đầu tạo dựng cơ nghiệp nhà họ Nguyễn. Năm 1592, con Trịnh Kiểm là Trịnh Tùng chiếm được Thăng Long, đẩy tàn binh nhà Mạc phải trốn lên vùng rừng núi phía Bắc.